การนอนหลับ (Sleep)

การนอนหลับ เป็นสภาวะปกติที่ร่างกายมีการรับรู้, การตอบสนองต่อสิ่งเร้า รวมถึงการเคลื่อนไหวที่ลดลง โดยทั่วไปมนุษย์ใช้เวลานอนหลับประมาณวันละ 8 ชม. หรือคิดเป็นหนึ่งในสามของวันและของชีวิต ดังนั้นการนอนหลับจึงถือว่าเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการฟื้นฟูสภาพร่างกายและจิตใจของมนุษย์เลยก็ว่าได้ จากการศึกษาทั้งในมนุษย์และสัตว์ พบว่า การนอนหลับมีบทบาทสำคัญในการควบคุมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน, ระบบการเผาผลาญ, การจดจำและการเรียนรู้ ตลอดจนการทำงานของร่างกายที่สำคัญในด้านอื่น ๆ อีกด้วย

หลายคนรู้ว่าการนอนหลับมีความสำคัญต่อการจดจำ แต่มีเพียงไม่กี่คนที่สามารถอธิบายเหตุผลได้ว่าทำไม ทั้งนี้สมองของคนเราในขณะหลับนั้นยังคงมีการทำงานอย่างมาก ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบว่าการนอนหลับมีความสำคัญและจำเป็นต่อการรวบรวมความจำ รวมถึงยังจัดระเบียบสมองของเราให้พร้อมต่อการเรียนรู้และกิจกรรมในการเริ่มต้นวันใหม่

สรีรวิทยาของการนอนหลับ: การนอนหลับทำงานอย่างไร?
รูปแบบการนอนหลับจะถูกควบคุมโดย 2 กลไก
► ภาวะธำรงดุล (Homeostasis) – คือภาวะดุลยภาพของสิ่งมีชีวิต โดยการควบคุมระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายเพื่อรักษาสถานะเสถียรภาพอย่างคงที่ เช่น การรักษาระดับความดันโลหิตขณะหลับ-ตื่น หรือการรักษาอุณหภูมิร่างกายให้คงที่ ดังนั้น หากเราอดนอนหรือมีช่วงตื่นนอนมากเกินไป ร่างกายก็จะแสดงออกให้มีอาการง่วงนอนมากขึ้น เช่นกันหากเรามีการนอนหลับอย่างสมบูรณ์ ก็จะทำให้การเกิดตื่นนอนอย่างสดใส และไม่ง่วงระหว่างวันนั่นเอง
► จังหวะรอบวัน (Circadian Rhythm) – คือวงจรการเปลี่ยนแปลงในร่างกายในเวลา 24 ชั่วโมง โดยภาวะธำรงดุลของร่างกายนั้น จะมีการเปลี่ยนแปลงเป็นวงจร 24 ชม. ของเวลากลางวัน – กลางคืน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เองที่เรียกว่า จังหวะรอบวัน (Circadian Rhythm) ในมนุษย์นั้นวงจรเหล่านี้จะถูกตั้งขึ้นตามเวลากลางวัน และกลางคืน โดยส่วนของสมองที่เรียกว่า นาฬิกาชีวภาพ บริเวณ Suprachiasmatic nucleus (SCN) ซึ่งจะมีความไวต่อฮอร์โมนเมลาโทนิน อันเป็นสัญญาณของความมืดหรือเวลากลางคืนเป็นอย่างมาก นาฬิกาชีวภาพนี้จะทำงานตลอดเวลาทั้งในยามที่เรานอนหลับ ตื่นนอน รวมถึงทำให้เรารู้สึกพร้อมต่อสิ่งต่าง ๆ อีกด้วย ทั้งนี้หากจังหวะรอบวัน (Circadian Rhythm) ถูกรบกวนหรือมีการเปลี่ยนแปลงจะส่งผลให้เข้านอนยาก คุณภาพการนอนไม่ดี ตื่นกลางดึกง่าย รวมถึงส่งผลเสียต่อสุขภาพอีกด้วย การนอนหลับและภาวะตื่นตัวนั้นจะถูกควบคุมให้เกิดความสมดุลโดยสมอง ผ่านการทำงานของเซลล์ประสาทส่วนเร้าและส่วนที่ควบคุมการนอนหลับ

คุณภาพและปริมาณของการนอนหลับ
ปริมาณในการนอนที่เหมาะสมในแต่ละคืนนั้น มีความแตกต่างกันในแต่ละคน ซึ่งโดยส่วนใหญ่มักจะรู้สึกสดชื่นหลังจาก 7-8 ชม. หลังการนอนหลับ กลไกตามธรรมชาติของร่างกายที่จะกำหนดปริมาณในการนอน รวมถึงเมื่อใดควรจะเข้านอนนั้น จะถูกควบคุมโดยภาวะธำรงดุล (Homeostasis) และ จังหวะรอบวัน (Circadian Rhythm) กล่าวคือ หากทั้งสองสภาวะที่ควบคุมเหล่านี้ถูกรบกวนหรือเกิดการเปลี่ยนแปลง ซึ่งส่งผลต่อปริมาณและคุณภาพของการนอน จะทำให้มีผลกระทบทั้งต่อสุขภาพร่างกายและการดำเนินชีวิตประจำวันได้นั่นเอง
จากการศึกษาส่วนใหญ่ได้แสดงให้เห็นว่า ผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อคุณภาพชีวิตและการดำเนินชีวิตประจำวันนั้น มาจากผลของการขาดคุณภาพการนอนหลับ มากกว่าระยะเวลาในการนอนที่ลดลง และนอกจากนี้ยังพบว่าหากการนอนหลับถูกรบกวน จะส่งผลเสียต่อการควบคุมความดันโลหิตและกระบวนการเรียนรู้อีกด้วย


อ่านบทความอื่นๆ